Welcome to Yen Bai Portal
  • Đường dây nóng: 02163.818.555
  • English

Lễ hội truyền thống >> Văn hóa - Xã hội

Hội Xòe Mường Lò, Thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái

15/08/2016 15:15:03 Xem cỡ chữ Google
Mường Lò - Nghĩa Lộ, thị xã miền Tây của tỉnh Yên Bái, không chỉ nổi tiếng là vùng gạo trắng nước trong với cánh đồng Mường Lò lớn thứ hai ở vùng Tây Bắc, mà còn là nơi cư ngụ đông đúc và lâu đời của người Thái Đen với một bề dày văn hóa nổi tiếng với 6 điệu múa xòe cổ, một hoạt động không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người Thái Đen Mường Lò. Nó gắn bó với người Thái trong từng hơi thở, trở thành một phong tục truyền thống, bản sắc văn hóa của vùng miền. Xòe Thái đã chính thức trở thành một trong 26 Di sản văn hóa Phi vật thể Quốc gia. Hàng năm, lễ hội Xòe Mường Lò được tổ chức nhằm tuyên truyền, quảng bá sâu rộng các giá trị văn hóa, hình ảnh về nét đẹp con người và quê hương Yên Bái.
Trình duyệt không hỗ trợ xem trực tuyến

1. Nguồn gốc Lễ hội

Xòe được dịch ra theo tiếng Thái ghi trong cuốn sách "Quám tố mương" - tức "Chuyện bản Mường" của người Thái Đen Tây Bắc có nghĩa là “xe”, xòe cổ là “xe cáu ké” nhằm chỉ một hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian tập thể của đồng bào dân tộc Thái. Có thể nói xòe là biểu hiện nghệ thuật dân gian Thái đặc trưng và trở thành biểu trưng cơ bản và là thành tố quan trọng trong giá trị văn hóa đặc thù của dân tộc Thái.

Mường Lò được người Thái Đen ở Tây Bắc Việt Nam coi là quê tổ, bởi thế đồng bào cũng quan niệm đây là nơi sản sinh ra các điệu xòe cổ, là ngọn nguồn của những vòng xòe. Xòe được hình thành và phát triển cùng với quá trình lịch sử hình thành bản sắc văn hóa truyền thống của cộng đồng người Thái, nó gắn liền với cuộc sống, sinh hoạt, thể hiện đời sống vật chất và tinh thần của người Thái. Người Thái khi đặt chân đến Mường Lò, kinh tế truyền thống là nông nghiệp, sống quần tụ trong các bản làng ở các vùng lòng chảo, ven các sông suối. Trong cuộc mưu sinh để tồn tại và phát triển, người Thái luôn cần cù sáng tạo trong lao động sản xuất, chinh phục thiên nhiên, anh dũng đấu tranh chống lại thú dữ. Mỗi khi hoàn thành một công việc trọng đại, chinh phục được thiên nhiên hay chiến thắng kẻ thù thú dữ mọi người lại nắm tay nhau không phân biệt nam, nữ, già, trẻ và nhảy múa ăn mừng quanh đống lửa. Hoạt động ấy được lặp đi lặp lại nhiều lần, dần dần được nâng lên cả động tác lẫn ý thức, hình thành lên các điệu xòe. Như vậy có thể nói chính từ môi trường tự nhiên, môi trường lao động sản xuất, khát vọng về cuộc sống tốt đẹp và nhu cầu về đời sống tinh thần của tộc người Thái đã hình thành nên những điệu xòe để mô phỏng những hoạt động lao động sản xuất từ việc khai phá đất đai, phát rẫy, trồng lúa, lấy nước và phản ánh đời sống văn hóa tinh thần của người Thái.

Ngày 27/12/2012, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 5079/QĐ-BVHTT&DL công nhận sáu điệu xòe cổ của người Thái ở thị xã Nghĩa Lộ (Mường Lò) tỉnh Yên Bái là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

2. Địa điểm tổ chức Lễ hội

 Hội Xòe Mường Lò được tổ chức tại Thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái.

Bà Phạm Thị Thanh Trà - Bí thư Tỉnh ủy  (nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Yên Bái) trao quyết định công nhận Xòe Thái Mường Lò là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

3. Nội dung lễ hội Xòe Mường Lò

Hàng năm cứ vào tháng 9, tháng 10, tỉnh Yên Bái lại tổ chức “Lễ hội văn hóa - du lịch Mường Lò và khám phá danh thắng Quốc gia ruộng bậc thang Mù Cang Chải”, trong đó nổi bật là lễ hội Xòe Mường Lò của người Thái ở thị xã Nghĩa Lộ với sáu điệu xòe cổ hay được gọi theo tiếng Thái là "xé cáu ké" bao gồm: xòe vòng (xé vóng), vòng tròn vỗ tay (ỏm lọm tốp mư), tung khăn (nhôm khăn), bổ bốn (phá xí), tiến lùi (đổn hôn), nâng khăn mời rượu (khắm khăn mơi lảu) được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017.

Những điệu xòe cổ chẳng khác nào một xã hội thu nhỏ của người Thái phản ánh cuộc sống, tâm tư, tình cảm, nguyện vọng bằng phương thức tư duy ngôn ngữ múa dân gian đã đem lại một sắc thái độc đáo. Cùng với những điệu khắp trữ tình, các điệu khèn, điệu pí... thì 6 điệu xòe cổ ăn sâu vào lòng người một cách tự nhiên. Điệu “khắm khen” tức điệu nắm tay nhau vòng tròn biểu hiện cho tình đoàn kết các dân tộc anh em trong cộng đồng người Việt. Điệu “khấm khăn mời lẩu” tức nâng khăn mời rượu tỏ lòng yêu quý và mến khách. Điệu “phá xí” tức bỏ bốn, tượng trưng cho bốn phương trời đất, sự đoàn kết trao đổi, tình cảm của con người. Điệu “đổn hôn” tức tiến, lùi và nhào ra phía trước, lùi về sau thể hiện việc dẫu trời đất có giông bão, sóng gió nhưng tình cảm con người với con người luôn gắn chặt bên nhau. Điệu “nhôm khăn” tức tung khăn thể hiện niềm vui mùa lúa thắng lợi, xây nhà mới, sinh con thêm cháu, cưới xin… Điệu “ỏm lọm tốp mư” vòng tròn cổ tay thể hiện sự vui mừng gặp gỡ, bịn rịn khi chia tay nhau sau mỗi cuộc xòe.

Xòe Thái có sự nhịp nhàng uyển chuyển của đôi chân theo nhịp khèn, trống rộn rã đến lúc cuồng nhiệt, ý nghĩa của những điệu xòe Mường Lò du khách dễ hòa nhập, múa xòe làm cho người lạ bỗng thành quen. Ngồi trên nhà sàn uống rượu, vừa múa xòe, nghe hát dân ca nhìn ra cánh đồng Mường Lò mùa lúa chín thì cảm giác thư thái tuyệt vời. Qua mỗi bước xòe, con người gần gũi, chan hòa với nhau hơn, yêu người, yêu đời để bước vào cuộc sống lao động, chiến đấu với niềm tin yêu trong sáng vô hạn. Khi ta lẫn vào vòng xòe mới cảm nhận được sự quyến rũ khó lường của xòe tay, cầm tay quyện tròn xung quanh đống lửa hồng rực sáng.

Vòng đại xòe Mường Lò thu hút hàng ngàn người dân, nghệ nhân, diễn viên tham gia xác nhận kỷ lục Việt Nam như một điểm nhấn văn hóa đặc biệt ở miền Tây Bắc. 6 điệu xòe cổ còn lưu giữ được đến ngày nay hội tụ nét tinh hoa nghệ thuật và toát lên tình cảm, đoàn kết các dân tộc anh em nơi đây - đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Người Mường Lò có câu: “Không xòe không tốt lúa, không xòe thóc cạn bồ”. Xòe Thái có nhiều điệu tiêu biểu như xòe quanh đống lửa, xòe nâng khăn mời rượu, xòe tiến lùi, xòe tung khăn, xòe vòng tròn vỗ tay... Âm thanh, vũ điệu của xòe vừa tưng bừng, vừa thôi thúc mọi người đến với vòng xòe. Tay trong tay xích lại nhau hơn, thân ái, quây quần, đầm ấm. Xòe không còn là của riêng người Thái mà đã trở thành tài sản vô giá của nhân dân các dân tộc Mường Lò - Nghĩa Lộ.

Xòe Thái có khăn đỏ dài quàng qua cổ, tô điểm thêm bộ áo váy đẹp và rất riêng. Người Thái có trang phục độc đáo. Phụ nữ mặc áo cỏm, đủ màu sắc, đính hàng khuy bạc hình bướm, nhện, ve sầu... chạy trên đường nẹp xẻ ngực, bó sát thân, ăn nhịp với váy dài màu thẫm, cuốn hình ống, có hoa văn ở gấu, thắt eo bằng thắt lưng xanh lá cây, đeo xà tích bạc bên hông. Đồ trang sức của phụ nữ như hoa tai, nhẫn vòng tay chủ yếu bằng bạc. Phụ nữ Thái đen đã có chồng phải “tằng cẩu” (búi tóc). Con gái Thái hầu hết có thân hình đẹp bởi được lao động, mặc áo bó từ nhỏ. Phụ nữ Thái đen đội khăn piêu nổi tiếng với các hình hoa văn thêu nhiều màu sắc sặc sỡ. Con gái Thái cũng rất khéo tay khi may thêu vải thổ cẩm - sản phẩm thể hiện tâm hồn dịu dàng, trong sáng nhất mà phụ nữ Thái vừa thầm lặng, vừa kiêu sa bày tỏ.

Múa xòe của các thiếu nữ xinh đẹp, da trắng hồng tựa như hoa ban nở, xòe say trong men rượu nếp Mường Lò, mọi người vừa nắm tay nhau xòe quanh đống lửa, vừa rót cho nhau chén rượu. Nghĩa Lộ Mường Lò đã tạo nên một văn hóa, phong tục xòe truyền thống trường tồn và không thể thiếu trong cuộc sống của cộng đồng dân tộc nơi đây.

4. Thông tin liên hệ

- Liên hệ đơn vị tổ chức lễ hội: UBND Thị xã Nghĩa Lộ; Điện thoại: 0216.3.870.454; Phòng Văn hóa và Thông tin Thị xã Nghĩa Lộ - Điện thoại: 02163.870160 - Email: vanhoanghialo@gmail.com

- Liên hệ Công ty Lữ hành: Công ty Cổ phần Du lịch Quốc tế Yên Bái - Điện thoại: 0216.3893.985; Giám đốc Công Ty: Ông Đặng Minh Khôi - điện thoại: 0919.855.220 -  0976.079.266.

* Cơ sở Lưu trú Thị xã Nghĩa Lộ:

STT

Tên cơ sở lưu trú

Tên chủ sở hữu

Địa chỉ

Điện thoại

Xếp hạng

1

Khách sạn Nghĩa Lộ

Nguyễn Hải Toàn

Tổ 11, phường Trung Tâm

02163870106

3 sao

2

Khách sạn Miền Tây

Phạm Tuyết Trinh

Tổ 7, phường Trung Tâm

02163870686

2 sao

3

Khách sạn Mường Lò

Hồ Thị Lê

Tổ 1, phường Tân An

02163872888

2 sao

4

Khách sạn Bảo Yến

Phùng Thị Lan

Tổ 6, phường Tân An

0913094596

 

5

Khách sạn Trung Thành

Trần Thị Nguyệt

Tổ 7,phường Cầu Thia

02163870405 0962492888

2 sao

6

Khách sạn Bảo Sơn

Phùng Hoàng Sơn

Tổ 6, phường Cầu Thia

02163877697

1 sao

7

Khách Sạn Bảo Trâm

 

Tổ 3, phường Pú Trạng

0983.615.280

 

8

Khách sạn 999

 

Nghĩa Phúc

0967883433 02163897999

 

9

Khách sạn Xổ Số

 

Phường Trung Tâm

0923.871.133

 

10

Nhà nghỉ Bảo Long

Bùi Gia Sáng

Tổ 6, phường Tân An

0833075025 0914686263

 

11

Nhà Nghỉ Hoàng Long

Hoàng Văn Chính

Tổ 19, phường Trung Tâm

096979.6622

 

12

Nhà nghỉ Hòa Yến 1

Nguyễn Văn Hòa

Tổ 20, phường Trung Tâm

0966726726

 

13

Nhà nghỉ Hải Yến

Đặng Quang Chung

Tổ 7, phường Cầu Thia

0973303277

 

14

Nhà nghỉ Việt Trung

 

Thôn Ả Hạ, xã Nghĩa Phúc

094658648

 

15

Nhà nghỉ Tâm Sơn

Đỗ Mạnh Dũng

Tổ 13, phường Pú Trạng

0383148945

 

16

Nhà nghỉ Dương Huỳnh

 

Bản Là Nàng, xã Nghĩa Lợi

0972.913.508

 

17

Nhà nghỉ Cu Mít

 

Chao Hạ 1, xã Nghĩa lợi

0974790036

 

18

Nhà nghỉ Hồng Ánh

 

Tổ 2, phường Tân An

0986.998.370

 

19

Nhà nghỉ Việt An

 

Tổ 19, phường Trung Tâm

0819767336

 

20

Nhà nghỉ Phương Thảo

Lê Ngọc Sơn

Chao Hạ 1, xã Nghĩa lợi

0963107878 0941255678

 

21

Nhà nghỉ Trung Hiếu

 

Tổ 9, phường Tân An

0988851667

 

22

Nhà nghỉ Linh Giang

Nguyễn Đức Bình

Tổ 4, phường Cầu Thia

02163897567

 

 

* Các hộ làm du lịch cộng đồng tại thị xã Nghĩa Lộ

STT

Tên cơ sở lưu trú

Địa chỉ

Điện thoại

1

Homestay Loan Khang

Bản Sà Rèn, xã Nghĩa Lợi

098.889.0853

2

Homestay Phượng Luật

Bản Đêu 3, xã Nghĩa An

097.821.4672

3

Homestay Tông Pọng

Tổ Tông Co 2, phường Tân An

0383.148.945

4

Homestay Hồng Chung

Bản Chao Hạ 1, xã Nghĩa Lợi

039.906.1335

5

Homestay Yến Bình

Bản Chao Hạ 1, xã Nghĩa Lợi

098.847.5350

6

Hoàng Văn Tính

Bản Chao Hạ 1, xã Nghĩa Lợi

085.203.9200

7

Trần Thị Thái

Bản Sà Rèn, xã Nghĩa Lợi

035.738.7941

8

Homestay Ngọc Chiêm

Bản Sà Rèn, xã Nghĩa Lợi

098.487.4981

9

Hoàng Văn Tính

Bản Chao Hạ 1, xã Nghĩa Lợi

085.203.9200

10

Lò Văn Trình

Bản Chao Hạ 1, xã Nghĩa Lợi

097.333.2748

11

Lò Văn Vượng

Bản Chao Hạ 1, xã Nghĩa Lợi

097.531.6772

12

Đinh Thị Nhình

Bản Đêu 2, xã Nghĩa An

039.453.8610

13

Hà Thị Chinh

Bản Đêu 2, xã Nghĩa An

034.524.2696

14

Chu Thị Dương

Bản Đêu 2, xã Nghĩa An

037.952.7872

15

Chu Văn Dậu

Bản Đêu 3, xã Nghĩa An

036.721.2836

16

Chị Dược

Nhà Sàn xã Nghĩa An

0968.999.127

17

Hoàng Đức Mạnh

Tổ Cang Nà, phường Trung Tâm

0982333092

18

Em Huệ

Nhà sàn bảo tồn phường Tân An

037 7962586

19

Homestay Thúy Nga

Ao Sen 3, phường Tân An

0981.171.288

20

Homestay Pơ Mu

Phường Pú Trạng

0916.892.893

21

  Homestay Chinh Bi

Ao Luông 2, xã Sơn A, huyện Văn Chấn

0966678384

1013 lượt xem
Ban Biên tập

15oC

Thấp nhất 13°C, cao nhất 17°C. Trời nhiều mây, . Áp suất không khí hPa.
Độ ẩm trung bình %. Tốc độ gió km/h