Đậm tình măng chua

Những người già trong bản Thái vẫn kể cho con cháu nghe câu chuyện đã được truyền từ đời này sang đời khác: “Ngày xưa, đã lâu lắm rồi, ở một bản Thái nọ có một chàng trai rất tài giỏi. Nhà nghèo khó nên cha mẹ chàng đặt tên là “Khôm” - tức là đắng. Song chàng rất giỏi trong mọi việc phát rẫy, trồng lúa… Lên núi chàng là một thợ săn tài ba. Những hội vui không ai sánh nổi chàng trong nhịp “khèn”, điệu “pí”. Ở cùng bản có nhà tạo giầu sang, cô con gái đang độ tuổi trăng tròn. Khuôn mặt nàng như trăng rằm mùa thu, làn da trắng ngần như cánh hoa rừng thơm ngát, nên được đặt tên là “Bók” - tức Hoa. Mỗi khi nàng ngồi vào khung cửu, sợi bông thô như được thổi hồn, khung cửu bỗng reo vui trong nhịp thoi đưa, nàng “sấp đôi bàn tay đã được hoa văn, ngửa bàn tay đã thành hoa lá”. Tiếng hát của nàng trong vắt như tiếng chim rừng, như suối reo trong nắng mùa xuân. Các chàng trai đều thầm yêu trộm nhớ. Nhưng khăn piêu nàng đã trao cho chàng Khôm tài ba. Điều đó khiến tạo bản - cha nàng vô cùng tức giận và tìm mọi cách ngăn trở. Biết không thể vượt qua được những trở lực của gia đình, một hôm nàng Bók và chàng Khôm cùng nhau trốn vào rừng sâu, quyết bảo vệ tình yêu trong sáng. Tạo bản vô cùng tức giận cho người nhà đuổi theo. Hai người đói, mệt, kiệt sức, đôi trai tài gái sắc nhìn nhau nước mắt dòng dòng như khắc sâu hình ảnh của nhau trong con tim ứa máu và tình yêu trắng trong chung thủy, rồi cầm tay nhau cùng nhảy xuống vực sâu. Đất bỗng dâng lên ôm trọn hai người vào lòng. Từ nấm mồ chung mọc lên một cây vầu - người Thái gọi là “mạy pao”…, măng có vị đắng - tiếng Thái là “nó khôm”. Bên cây “mạy khôm” mọc lên một cây thân gỗ, cành lá xum xuê, lá hai nửa hình trái tim xanh mướt, hoa trắng ngần thơm dịu như búp tay nàng Bók. Dân bản đặt tên loài hoa này là “Bók Ban” - tức là hoa ban. Măng đắng thái mỏng đem ngâm vào nước vò hoa ban, bỗng bớt đắng và có vị hơi chua dễ chịu. Măng đắng sau khi ngâm nước hoa ban, đem xôi chín, chấm với nước bỗng rượu trộn với các loại lá thơm, hạt xẻn ( Mák khén) thơm ngon lạ lùng, dư vị ngọt ngào đọng mãi không tan…

Hoa ban nở rộ vào cuối tháng ba, tháng tư, khi mưa xuân nồng nàn, hôi hổi trên khắp núi rừng. Đây cũng là lúc rừng xanh cựa mình trong cồn cào sinh nở, măng đắng vừa nhú lên mặt đất đón ánh mặt trời.

Món măng đắng, măng chua này ăn mãi thành quen từ lúc nào, đến bữa không được nhâm nhi tận hưởng cứ thấy nhạt nhẽo. Ngay cả mâm cỗ cưới, hay khi đãi khách quí mà thiếu bát canh măng đắng, măng chua nấu với cá, ếch, thịt gà hay thịt thú rừng, đĩa măng chua xào lăn với cào cào, châu chấu là cứ thấy thiếu một cái gì khó tả.