HUYỆN TRẠM TẤU 

Huyện Trạm Tấu – Mã số quốc gia 21317

Quá trình hình thành và tên gọi ( Giới thiệu sơ lược vị trí, tên gọi qua các thời kỳ lịch sử...)

Huyện Trạm Tấu là huyện vùng cao nằm phía Tây tỉnh Yên Bái, huyện được thành lập theo Quyết định số 128/CP ngày 17/8/1964. Hội đồng Chính Phủ phân chia huyện Văn Chấn thành 2 huyện Văn Chấn và Trạm Tấu thuộc tỉnh Nghĩa Lộ. Huyện Trạm Tấu có 1 thị trấn và 11 xã gồm 57 thôn, bản, có tổng diện tích tự nhiên là 74.618,53ha, nằm trên tọa độ địa lý: từ 20⁰21’ đến 21⁰40’ vĩ độ Bắc; từ 104⁰17’ đến 104⁰40’ kinh độ Đông. Phía Đông, Đông Bắc và Đông Nam huyện Trạm Tấu giáp với huyện Văn Chấn, phía Tây và Tây Nam giáp với tỉnh Sơn La. Trung tâm huyện lỵ cách trung tâm tỉnh lỵ Yên Bái 114km theo đường ô tô Yên Bái - Nghĩa Lộ - Trạm Tấu.

Dân số khoảng 26.462 người với 4.863 hộ. Toàn huyện có 11 dân tộc anh em đoàn kết chung sống trên các triền núi cao. Trong đó, dân tộc Mông chiếm 77%, dân tộc Thái chiếm 16% còn lại là các dân tộc khác như Khơ Mú, Tày, Mường...  Con người huyện Trạm Tấu thân thiện và rất yêu mến nghệ thuật, có nhiều loại hình văn hóa nghệ thuật dân tộc đặc sắc như Khèn Mông, khèn môi của đồng bào Mông; Sáo Pí ló, Phí thiu của đồng bào Thái; múa Cồng chiêng, múa Tăng bu của đồng bào Khơ Mú và các loại hình hát dân ca, giao duyên, hát đối của các dân tộc v.v..

Huyện Trạm Tấu nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa. Độ cao trung bình so với mặt biển khoảng 800m. Đỉnh núi cao nhất là 2.985m. Do địa hình núi cao nên nhiệt độ về mùa hè không cao. Mùa đông giá rét, có năm nhiệt độ về mùa đông xuống tới 0⁰C, tuyết phủ trên các cành cây và núi cao.

Một số đặc điểm tự nhiên, văn hóa, xã hội

- Núi, sông, hồ

Trạm Tấu nằm dưới chân dãy Pu Luông thuộc dãy núi Hoàng Liên Sơn, độ cao trung bình toàn huyện là 600 - 800m, có những đỉnh núi cao hùng vĩ như Pu Luông: 2985m, Phusa Lìn: 2870m, FuLong 2770m... còn điểm thấp nhất của huyện có độ cao 390m.

Địa hình cao dần từ Đông sang Tây thuộc hệ thống núi trẻ, đỉnh nhọn, vách đứng, có độ dốc lớn, hệ số xâm thực cao trên địa hình cắt xẻ mạnh mẽ. Diện tích đất có độ dốc trên 250 chiếm 84,5% tổng diện tích tự nhiên toàn huyện nên huyện Trạm Tấu cũng gặp nhiều khó khăn trong quá trình khai thác lãnh thổ.

Trạm Tấu có hệ thống sông suốt nhỏ khá phát triển, phần lớn chảy theo hướng Tây - Đông, trong đó các suối  lớn có Nậm Tung, Nậm Hát, Nậm Lừu...và nhiều suối nhỏ độ dốc cao rất phù hợp với việc khai thác thuỷ điện vừa và nhỏ. Huyện có 1 trạm thủy điện có công suất 139 KW được xây dựng từ năm 1986 tại Hát Lìu. Hiện nay trên địa bàn huyện đang xây dựng 2 nhà máy thủy điện Nậm Đông 3 và 4 có công suất 40MW với tổng vốn đầu tư trên 400 tỷ đồng. Đặc biệt, những cánh đồng lớn còn tạo ra cảnh quan hấp dẫn cho du lịch sinh thái…Ngoài ra huyện còn có nguồn nước khoáng tự nhiên thuộc nhóm Sunf canxi - Magiê có hàm lượng Silic và lưu huỳnh cao có tác dụng chữa bệnh.

Huyện được chia thành 3 khu vực chính trên cơ sở phân tích các đặc điểm tự nhiên và tiểu vùng kinh tế:

* Khu vực 1 gồm 4 xã Hát Lừu, Bản Mù, Bản Công và Xà Hồ.

* Khu vực 2 gồm các xã Pá Hu, Pá Lau, Túc Đán, Trạm Tấu.

* Khu vực 3 gồm 3 xã Phình hồ, Làng Nhì, và Tà Xi Láng.

- Chợ, phố xá

Cho đến thời điểm năm 2002, Trạm Tấu mới đang xây dựng một chợ ở trung tâm huyện lỵ, mạng lưới phố xá tại thị trấn huyện chưa phát triển. Là huyện vùng cao tuy còn khó khăn xong những năm gần đây Đảng, nhà nước, các bộ ngành trung ương và địa phương đang tập trung đầu tư  thông qua các chương trình, dự án để xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn khá toàn diện. Hiện này 12/12 xã thị trấn đã có đường ô tô đến trung tâm các xã, một số thôn, bản đã có đường đi được xe máy và điện lưới quốc gia. Hệ thống truyền thanh, truyền hình quốc gia đã phủ sóng tới các khu dân cư. Hết năm 2009 tuyến đường từ huyện Trạm Tấu  đến huyện Bắc Yên Tỉnh Sơn La được thông tuyến và đây là con đường liên tỉnh và mở ra tiềm năng du lịch  và giao thương rất  thuận tiện cho nhân dân hai huyện và hai tỉnh Yên Bái - Sơn La.

- Sản vật (lâm sản, thổ sản, khoáng sản...)

Hiện nay Trạm Tấu có 45.578.02ha đất lâm nghiệp. Trong đó rừng phòng hộ là 38.052.97ha, Rừng khoanh nuôi tái sinh là 20.20ha.

Huyện Trạm Tấu có một mỏ chì ở xã Xà Hồ đã khai thác từ thời thuộc Pháp nhưng chưa được khảo sát trữ lượng, hiện nay dân đang khai thác tự do.

Tại huyện lỵ và một số địa điểm khác có một số điểm xuất lộ nước nóng trên mặt đất có thể khai thác để tắm và chữa bệnh, nhưng chưa được nghiên cứu quy hoạch.

Các đơn vị xã, thị trấn trong huyện:

Toàn huyện có 12 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm 1 thị trấn là thị trấn Trạm Tấu và 11 xã: Túc Đán, Pá Lau, Xà Hồ, Phình Hồ, Trạm Tấu, Tà Si Láng, Pá Hu, Làng Nhì, Bản Công, Bản Mù, Hát Lìu.